ประวัติชุมชนวัดป่าเป้า

(ชุมชนวัดป่าเป้าโครงการวิจัยประวัติศาสตร์ชุมชนในเชียงใหม่ โดย...อาจารย์สมโชติ อ๋องสกุล)

ตอน 1. พัฒนาการของชุมชน

(1)พื้นที่ตั่งชุมชนป่าเป้าสมัยราชวงศ์มังราย

จากคติเรื่องทักษาเมืองที่ใช้ตั้งแต่สมัยราชวงศ์มังรายบริเวณที่ตั้งชุมชนป่าเป้าเป็นทิศเหนือของเมืองเชียงใหม่ เป็นพื้นที่"เดชเมือง" เป็นหัวเวียงของเชียงใหม่มีวัดเชียงยืนเป็นวัดประจำทิศจึงคงมีชุมชนที่เป็นศรัทธาวัดเชียงยืนอยู่แต่เดิมบริเวณใกล้เคียงที่ตั้งวัดป่าเป้าเป็นพื้นที่หนองนํ้าเรียกว่าหนองใหญ่หรือหนองเขียวที่พญามังรายพบ เมื่อครั้งสำรวจพื้นที่สร้าง เมืองถือว่าหนองนํ้าแห่งนี้เป็นหนึ่งในเจ็ดชัยมงคลของเมือง ด้วยความเป็นพื้นที่อุดมสมบูรณ์และเป็นชัยมงคลดังกล่าวตำนานราชวงศ์ปกรณ์จึงกล่าวว่าสมัยพญากือนากษัตริย์แห่งราชวงศ์มังราย (พ. ศ.1898 -1928)โปรดฯให้สร้างคุ้มหลวงไว้บริเวณแห่งนี้ใกล้วัดแห่งหนึ่งชื่อว่าวัดพราหมณ์ มื่อพญากือนาสิ้นพระชนม์ ณ คุ้มหลวงนอกกำแพงเมืองยังไม่ทันได้ถวายพระเพลิงตามราชประเพณีก็ได้เกิดศึกแย่งครอบครองเมืองเชียงใหม่โดยท้าวมหาพรหมอนุชาของพญากือนาซึ่งครอง มืองเชียงรายได้ยกทัพมาแย่งชิงเมืองเชียงใหม่แต่ถูกแสนผานอง ผู้เป็นมหาเสนาบดีในขณะนั้นนำกำลังพลเข้าต่อสู้ท้าวมหาพรหมแตกพ่ายหนี ไปขอความช่วยเหลือจากสมเด็จพระบรมราชาที่1 (ขุนหลวงพงั่ว)กษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยาในเวลานั้นแสนผานอง เกรงว่าทางอยุธยาจะยกทัพมาติดพันจึงรีบจัดการให้นำพระศพพญากือนาเข้ามาไว้ในเวียงแต่เนื่องจากมีข้อห้ามไม่ให้ศพเข้ามาทางประตูหัวเวียง(ประตูช้างเผือก)แสนผานองจึงให้เจาะกำแพงเมืองตรงข้ามวัดพราหมณ์ทำสะพานข้ามคูแล้วเอาพระศพพระเจ้ากือนาใส่พระโกศทองคำเข้ามาไว้ในเวียง (หนังสือราชวงศ์ปกรณ์กรุงเทพฯ:สำนักพิมพ์โอเดียนสโตร์ 2525)...ครั้นเมื่อเสร็จศึกแล้วจึงได้ทำพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพพญากือนาและทำพิธีราชาภิเษกพญาแสนเมืองมา(พ.ศ.1928-1944)โอรสของพญากือนาให้ขึ้นเสวยราชย์ครองเมืองเชียงใหม่

(2)พื้นที่ใกล้เคียงที่ตั้งชุมชนวัดป่าเป้าสมัยพม่าปกครอง

ร่องรอยที่กล่าวถึง พื้นที่ด้านเหนือของเมืองสมัยพม่าปกครองคือวัดกู่เต้าหรือวัดเวฬุวนารามวิหาร ซึ่งมีเรื่องเล่าเกี่ยวกับการแข่งขันกันสร้างเจดีย์ระหว่างพม่ากับคนในเชียงใหม่ โดยฝ่ายพม่าสร้างเจดีย์วัดกู่เต้า ฝ่ายคนเชียงใหม่สร้างเจดีย์ในเมืองและออกอุบายสานเสื่อลำแพนหลายผืนทาสีคล้ายอิฐหุ้มโครงไม้ไผ่ที่ทำเป็นโครงเจดีย์มองไกลคล้ายเจดีย์ใหญ่(ดูวัดสำคัญของเชียงใหม่เล่ม1 เชียงใหม่ศูนย์วัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่วิทยาลัยครูเชียงใหม่ 2538หน้า48)นับเป็นร่องรอยเกี่ยวกับพม่าอย่างหนึ่งที่ยังปรากฏอยู่ขณะเดียวกันในเวลาต่อมาเมื่อมีการสำรวจวัดก็พบว่าวัดกู่เต้าอยู่ในหมวดอุโบสถวัดเชียงหมั้นและมีนิกายเงี้ยวซึ่งสะท้อนให้เห็นกลุ่มศรัทธาวัดว่าจะต้องเป็นไทยใหญ่ นอกจากวัดกู่เต้าแล้วบริเวณที่ปัจจุบันเป็นสนามกีฬาเทศบาลนครเชียงใหม่ในอดีตเป็นวัดร้างชื่อวัดศรีบุญเรืองในพ.ศ.2440 มีพระ2รูปเณร1รูปขึ้นกับวัดหัวข่วงด้านตะวันออกของวัดมีสระบัวมาถึงวัดป่าเป้า(ดูอรุณรัตน์ วิเชียรเขียวและสุรพลดำริห์กุลวัดร้างในเวียงเชียงใหม่ เชียงใหม่:สถาบันวิจัยสังคมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 2529 หน้า199-200)

(3)พื้นที่ชุมชนวัดป่าเป้าและพื้นที่ใกล้เคียงสมัยพระเจ้ากาวิละฟื้นเมือง

หลังจากเจ้ากาวิละได้รับแต่งตั้งเป็นเจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่ พ.ศ. 2325 เจ้ากาวิละและน้องๆ ได้ยกพลจากลำปางมาตั้งมั่นที่เวียงป่าซาง 14 ปี เดือน 4 เดือน 20 วันเพื่อรวบรวมกำลังคนจากเมืองต่างๆ มาไว้ที่เชียงใหม่ เช่นนำมาจาก เชียงตุง เมืองฝาง เมืองสาด เมืองพร้าว เชียงราย เชียงคำ เชียงของ เมืองปู เมืองสาต เมืองกาย เมืองพะยาก เมืองเลน เมืองโก เมืองยอง เมืองขอน เมืองยู้ เมืองลวย เมืองวะ เมืองตองกายเมืองสิบสองปันนาและ เมืองหัวเมืองทางฝั่งแม่นํ้าคง (แม่นํ้าสาละวิน) เช่น เมืองยวม เมืองแหง เมืองปาย เมืองต๋วน เมืองต้าฝั่ง เมืองผาปู่น เมืองยางแดง เมืองสวยกะยาง เมืองกิติ บ้านงัวลาย ฯลฯ โดยนำกลุ่มคนที่มีฝีมือช่างไว้ในบริเวณระหว่างกำแพงชั้นในและกำแพงชั้นนอก ซึ่ง ในจำนวนคนดังกล่าวมีไทใหญ่อยู่ด้วย ดังนั้นนอกเหนือจากกลุ่มพ่อค้าไทใหญ่ ที่มีการติดต่อด้วยการค้าทางบกระหว่างเชียงใหม่กับเมืองต่างๆ สืบมาแล้วคนไทใหญ่จำนวนหนึ่งก็เข้ามาอยู่ในเชียงใหม่ตั้งแต่สมัยพระเจ้ากาวิละฟื้นเมืองแล้ว โดยส่วนหนึ่งมาดูด้านประตูช้างเผือก ประตูช้างม่อย นอกจากกลุ่มไทใหญ่แล้วบริเวณย่านประตูช้างเผือกและที่ตั้งชุมชนป่าเป้า ซึ่งเป็นที่นํ้าท่วมไม่ถึงมีทุ่งนาอุดมสมบูรณ์ มีนํ้าไหลจากห้วยแก้ว ห้วยช่างเคี่ยนไหลผ่านไปลงหนองนํ้าใหญ่ชัยมงคลเอกสารเรียกว่า ”ทุ่งเวสาลี” ต่อมาจึงมีพ่อค้ามุสลิมเชื้อสายปากีสถานและอินเดียประมาณ 4-5 (ครอบครัวนำโดยท่านนะปะชางหรือพ่อเลี้ยงเลานะมาตั้งถิ่นฐาน)ใช้เป็นพื้นที่เลี้ยงสัตว์ โดยระยะแรกไมน์มาชที่มัสยิดช้างคลาน ต่อมาเมื่อมีพ่อค้ามุสลิมมาอยู่เพิ่มขึ้นจึงสร้างมัสยิดที่ประตูช้างเผือกเสาไม้ไผ่ หลังคามุงด้วยใบตอง ฝาขัดแตะไม่มีพื้นและต่อมาพ่อเลี้ยงเลานะได้ปรับปรุงเป็นอาคารทำด้วยไม้กระดานและได้รับการยกย่องเป็นอิหม่ามของสัปบุรุษแห่งนี้ ราว พ.ศ. 2475 เมื่อพ่อเลี้ยงเลานะตาย ชาวมุสลิมช้างเผือก ได้เชิญท่านโมลวีกายิมมาคิน ชึ่งพำนักที่มัสยิดช้างคลานมาดำรงตำแห่งอิหม่ามประจำมัสยิสช้างเผือก ได้มีการปรับปรุงมัสยิดก่อพื้นด้วยอิฐเสาทำด้วยไม้หลัง คามุงกระเบื้อง ก่อทำแพงด้วยอิฐถือปูนล้อมรอบมัสยิด ต่อมาพ.ศ 2494 คณะกรรมการสมัยฮัจยี ศรีบุษย์วารีย์เป็น ประธานได้ปรับปรุงก่อสร้างมัสยิดใหม่สร้างเป็นสถาปัตยกรรมปากีสถานดังเห็นสืบมาในปัจจุบัน(ดูสุชาติเศรษฐมาลินี ”ศาสนอิสลาม” ในมรดกศาสนาในเชียงใหม่.เชียงใหม่: คณะอนุกรรมการด้านศาสนางานสมโภชเชียงใหม่ 700 ปี พ.ศ.2539 หน้า 129 – 131)

(4)ยุคสร้างวัดป่าเป้า

ชาวไทใหญ่ในเชียงใหม่ที่อยู่ย่าน ประตูช้างเผือกกระยะแรกคงได้เป็นศรัทธาวัดกู่เต้า เพราะจากหลักฐานเรื่องหมวดอุโบสถ ซึ่งสำรวจเมื่อ พ.ศ. 2440 พบว่าวัดกู่เต้าเป็นนิกายเงี้ยวเพียงวัดเดียวในย่านนั้น ต่อมาในสมัยพระเจ้าอินทวิชยานนท์เจ้าหลวงเชียงใหม่องค์ที่ 7 (พ.ศ.2416-2439) กองทัพเชียงใหม่ได้ยกกำลังไปกวาดต้อนผู้คนชาวไตหรือไทใหญ่ที่อาศัยอยู่บริเวณฝั่งตะวันออของแม่นํ้าคง (แม่นํ้าสาละวิน) แถบบ้านแม่คะตวนเข้ามานครเชียงใหม่ ในครั้งนั้นได้มีการกวาดต้อนครอบครัวของแม่เฒ่าต้าวชึ่งเป็นภรรยาของต้าวหมอ มีพื้นเพดั้งเดิมเป็นคนเมืองลางเคือมาด้วย ครอบครัวของแม่เฒ่าต้าวและพ่อเฒ่าต้าวหมอได้เข้ามาตั้งบ้านเรือนอยู่บริเวณย่านประตูช้างเผือกแม่เฒ่าต้าวมีบุตรธิดารวมทั้งหมด 6 คน คือพ่อจางมน แม่จ่างอ่อง แม่นางนวล แม่นาง แก้ว วรรณา ส่างสาม และแม่นางไหล (บัวไหล) แม่นางแก้ววรรณาและแม่นางบัวไหลเป็นคนสวยงาม ต่อมาจึงได้รับเลือกให้เป็นนางสนมของพระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้าหลวงเชียงใหม่องค์ที่ 7 คนในสมัยนั้นจึงเรียกแม่นางบัวไหลว่า “หม่อมบัวไหล” ซึ่งต่อมาใน พ.ศ2434 หม่อมบัวไหลได้เป็นผู้นำคนสำคัญร่วมกับชาวไทใหญ่ซ่อมแซมและสร้างวัดป่าเป้าขึ้นโดยการสนับสนุนของพระเจ้าอินทวิชยานนท์เจ้าหลวงเชียงใหม่ (ประวัติวัดป่าเป้า เอกสารอัดสำเนา) สำหรับการรบที่แม่คะตวนดังกล่าวนั้น ภายหลังทางข้าหลวงอังกฤษประจำแคว้นตะนาวศรีได้ทำหนังสือร้องเรียนมายังกงสุลอังกฤษที่กรุงเทพฯ กล่าวหาว่าเจ้านายเมืองเชียงใหม่ ยกกองทัพไปจับคนในบังคับอังกฤษ ที่เป็นผู้หญิงและเด็กเอามาแบ่งปันกันในหมู่เจ้านาย ทางกงสุลอังกฤษจึงขอให้รัฐบาลไทยชำระคดีและเรียกร้องค่าเสียหายจากรัฐบาลไทยเป็นเงินหลายหมื่นรูปี ต่อมารัฐบาลสยามจึงได้ส่งตราสารไปยังนครเชียงใหม่ขอให้เจ้าเมืองเชียงใหม่ปล่อยคนไตที่นำมาจากแม่คะตวนเสีย ทางเจ้านายเชียงใหม่เกรงว่าจะเสื่อมเสียเกียรติยศของเจ้าหลวงจึงปล่อยเชลยศึกเหล่านั้นออกมาในรูปของการทำบุญให้ทานเพื่อเสริมดวงชะตาของเจ้าหลวงเชียงใหม่ (หอสมุดวชิรญาณจดหมายเหตุรัชกาลที่ 5 จ.ศ.1248 เลขที่ 1364 ร่างตราน้อยไปรเวศถึงพระเจ้านครเชียงใหม่ว่าด้วยให้ปล่อยเงี้ยวแม่กะตวนอ้างในประวัติวัดป่าเป้า เอกสารอัดสำเนา) ชาวไทใหญ่ที่ถูกปล่อยตัวในรูปการให้ทานครั้งนั้น ก็ได้ไปตั้งถิ่นฐานไม่ไกลจากตัวเมืองเชียงใหม่โดยส่วนใหญ่ได้ไปตั้งบ้านเรือนอยู่อาศัยในย่านที่มีกลุ่มคนไทใหญ่อาศัยอยู่มาก่อนหน้าแล้วเช่นย่านช้างเผือกข่วงสิงห์ช้างม่อยฟ้าฮ่าม วังสิงห์คำ ท่าแพ และมีบางส่วนได้อพยพไปอยู่ที่ เมืองสาตรหลวง สันทราย ดอยสะเก็ด สันป่าตอง แม่ริม แม่แตง เชียงดาว และฝาง(ประวัติวัดป่าเป้า เอกสารอัดสำเนา)

(5)ยุคเทศาภิบาล

ใน พ.ศ. 2416 รัฐบาลอังกฤษได้ทำสนธิสัญญากับรัฐบาลสยามเรียกว่าสนธิสัญญาเชียงใหม่ฉบับแรกเป็นจุดเริ่มต้นที่รัฐบาลสยามต้องส่งข้าหลวงมาควบคุมเพื่อให้เป็นไปตามสนธิสัญญาซึ่งพัฒนาเป็นการใช้ระบบเทศาภิบาลปกครองดินแดนภาคเหนือในเวลาต่อมา (ดูสรัสวดี อ๋องสกุล ประวัติศาสตร์ล้านนา กรุงเทพ : สำนักพิมพ์อมรินทร์ 2539 ) สนธิสัญญาเชียงใหม่ได้ให้ความคุ้มครองแก่คนในบังคับคนอังกฤษที่เข้ามาเป็นแรงงานและทำการค้าขายในเมืองเชียงใหม่ ลำปางและลำพูนโดยจะได้รับความคุ้มครองในด้านความปลอดภัยจากภัยโจรผู้รายตามแนวชายแดน นอกจากนั้นสนธิสัญญาเชียงใหม่ยังกำหนดว่าคนในบังคับอังกฤษที่มาจากพม่า เมื่อเดินทางมาเชียงใหม่ นครลำปางและลำพูน ต้องมีหนังสือเดินทาง คนในบังคับอังกฤษที่มีหนังสือทางสามารถเดินทางไปตามที่ต่างๆได้โดยรัฐบาลสยามต้องไม่ขัดขวาง (ดูสรัสวดี อ๋องสกุล. ประวัติ ศาสตร์ล้านนา. กรุงเทพ : สำนักพิมพ์อมรินทร์ 2539 หน้า 358 ) สนธิสัญญาเชียงใหม่ดังกล่าว ส่งผลให้คนในบังคับอังกฤษ ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็น ชาวจีน อินเดียพม่า ไทใหญ่ ขมุ ต่องสู่ และมอญ เดินทางเข้ามาตั้งถิ่นฐานในเมืองเชียงใหม่มากขึ้นในกรณีของชาวไทใหญ่ได้เข้ามาประกอบอาชีพค้าขาย ทำไม้ และเป็นพ่อค้าวัวต่าง ต่อมา ปี พ.ศ. 2426 รัฐบาลสยามและอังกฤษตกลงทำสนธิสัญญาเชียงใหม่ ฉบับที่ 2 โดยรัฐบาลสยามยินยอมให้รัฐบาล อังกฤษจัดตั้งสถานกงสุลอังกฤษขึ้นที่เชียงใหม่ได้ (สรัสวดี อ๋องสกุล. ประวัติศาสตร์ล้านนา หน้า 363) ซึ่งปีต่อมา พ.ศ.2427 อังกฤษก็ได้มีตั้งสถานกงสุลอังกฤษที่เชียงใหม่ นับแต่นั้นมาก็มีชาวไทใหญ่ ซึ่งจดทะเบียนเป็นคนในบังคับอังกฤษ อพยพเข้ามาทำการค้าขายและตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนอยู่ในเมือเชียงใหม่จำนวนมากขึ้น ส่วนใหญ่ได้อาศัยอยู่ในย่านถนนท่าแพ ช้างม่อย และย่านช้างเผือก โดยในย่านช้างเผือกชาวไทใหญ่ได้ตั้งบ้านเรือนตั้งแต่ร่องกะแจะข้างมัสยิดจนถึงบริเวณอนุสาวรีย์ช้างเผือก ชาวไทใหญ่ที่อพยพมาในยุคนี้ ถือเป็นบรรพบุรุษของลูกหลานชาวไทใหญ่บ้านช้างเผือก ในรุ่นปัจจุบัน (คำบอกเล่าของนายนิคม ไตรพิทักษ์ . เจ้าของโรงแรมช้างเผือก 2544 ) ซึ่งชาวไทใหญ่เหล่านี้ส่วนหนึ่งก็ได้เป็นศรัทธาวัดป่าเป้าเป็นศูนย์รวมจิตใจ และเป็นศูนย์กลางของชุมชนชาวไทใหญ่ที่จะได้มาพบปะกัน โดยเหตุอังกฤษได้เข้ายึดครองพม่าเป็นส่วนหนึ่งในการปกครอง อินเดียของอังกฤษ ตั้งแต่ พ.ศ.2428 ชาวไทใหญ่จึงถูกนับเป็นคนมีเชื้อชาติอังกฤษตั้งแต่นั้นมา เอกสารทางการไทยจึงเรียกเจ้าอาวาสวัดป่าเป้า ในยุคก่อนสงครามโลกครั้งที่สองว่ามีเชื้อชาติอังกฤษและเป็นพระนิกายเงี้ยวพม่า โดยมีรายชื่อตามลำดับดังนี้ (1) พระดหว่านะเป็นเจ้าอาวาสช่วง พ.ศ.2436 - 2449 (2) พระอูวิชะยาเป็นเจ้าอาวาสช่วง พ.ศ. 2449 - 2477 (3) พระอูกุณะ เป็นเจ้าอาวาสช่วง พ.ศ. 2477- 2479 (4) พระอูหวุ่นณะเป็นเจ้าอาวาสช่วง พ.ศ. 2479 - 2482 จนกระทั่งถึงช่วงครามโลกครั้งที่สอง จึงนับระบุเป็นเชื้อชาติไทใหญ่ดังปรากฏชื่อ เจ้าอาวาสองศ์ที่ 5 คือพระอูชะหยั่นต๊ะ เจ้าอาวาสช่วง พ.ศ 2482 - 2426 เชื้อชาติไทยแต่น่าสังเกตว่าได้ใช้นิกายพม่า แสดงถึงการยึดถือชื่อ ประเทศเป็นหลักของฝ่ายรัฐบาลไทยโดยไม่คำนึงถึงส่วนที่ชาติพันธุ์อย่างไรก็ตามปัจจุบันทางการได้นับเป็นนิกายมหานิกายโดยมีพระอธิการอินตาอินฺทวีโร เจ้าอาวาส (พ.ศ. 2536 - ปัจจุบัน)

(6)ยุคหลังสงครามโลกครั้งที่สองเป็นต้นมา

6.1 ชุมชนและความสัมพันธ์ในชุมชน

จากคำบอกเล่าของคุณยายสอิ้ง นุสุริยาและคุณยายศรีนวล นันตารัตน์ ชึ่งมีบรรพบุรุษเป็นคนไทใหญ่ และอาศัยอยู่ในชุมชนบ้านช้างเผือกมานานเล่าให้ฟังว่า ในอดีตชาวไทใหญ่ในย่านช้างเผือกจะตั้งบ้านเรือนมีอาณาบริเวณตั้งแต่ประตูช้างเผือก เรื่อยไปตามแนวยาวของ ถนนช้างเผือกจนถึงบริเวณสถานีขนส่งช้างเผือกในปัจจุบัน) เดิมมีบ้านเรือนอยู่ประมาณ 20 หลังคาเรือน สภาพบ้านเรือนส่วนใหญ่จะมุงด้วยหลังคาใบตองตึง ยกเว้นบ้านที่มีฐานะเพียงไม่กี่หลังคาเรือนเท่านั้นที่ปลูกสร้างบ้านเป็นเรือนไม้ขนาดใหญ่ เดิมถนนโชตยายังเป็นถนนดินไม่ได้ลาดยาง และจะมีต้นฉำฉาขึ้นเรียงรายไปตลอดสองฟากฝั่งถนนขนานคู่ไปกับแนวคูนํ้าเล็กๆข้างถนนซึ่งในสมัยก่อนชาวไทใหญ่ในย่านช้างเผือกจะใช้นํ้าจากคูนํ้าแห่งนี้ในการดำรงชีวิต จนเมื่อมีการขยายถนนจึงมีมีสภาพที่เห็นดังในปัจจุบัน นอกจากนั้นที่บ้านช้างเผือกยังมีตลาดเหนือกับตลาดใต้ เป็นสถานที่สำหรับคนไทใหญ่ไปจับจ่ายซื้อของอุปโภบริโภคโดยทั่วไป สำหรับความสัมพันธ์ภายในชุมชน ชาวไทใหญ่ในอดีตจะมีความสัมพันธ์อย่างแน่นแฟ้นฉันพี่น้อง ในกลุ่มชาติพันธุ์เดียวกัน โดยจะมีการแต่งงานกันเองในหมู่คนไทใหญ่ด้วยกันทั้งที่ อาศัยอยู่ในย่านช้างเผือก ท่าแพ ช้างม่อย ดอยสะเก็ด นอกจากนั้นก็ยังมีความสัมพันธ์เชื่อมผ่านทางคณะศรัทธาวัดต่างๆที่เป็นวัดของไทใหญ่ เช่น วัดป่าเป้า วัดอุปคุตพม่า วัดทรายมูล วัดหนองคำชึ่งจะมีการไปมาหาสู่ ติดต่อทำการค้าวัวต่างด้วยกัน รวมทั้งการไปช่วยงานบุญที่คณะศรัทธาของวัดไทใหญ่ในชุมชนต่างๆร่วมกันจัดขึ้น ในยุคล่าอาณานิคมที่อังกฤษและฝรั่งเศสเข้ามามีอิทธิพล ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รัฐบาลอังกฤษได้เข้ามาประกอบกิจการทำไม้ ในประเทศพม่าและในดินแดนล้านนา ในยุคนั้นชาวไทใหญ่ที่เข้ามาอยู่ในเมืองเชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง แม่ฮ่องสอน ส่วนใหญ่จะเป็นคนในบังคับอังกฤษ อังกฤษจะให้ชาวไทใหญ่มีการปกครองดูแลกันเอง โดยมี Headman หรือที่ชาวไทใหญ่นิยมเรียกกันว่า”ปู่แมน”ซึ่งได้รับการคัดเลือกจากคน ในชุมชนชาวไทใหญ่ด้วยกันให้เป็นหัวหน้าทำหน้าที่ปกครองดูแลทุกข์สุขของชาวไทใหญ่โดยทั่วไป ส่วนใหญ่ผู้ที่ดำรงตำแหน่งเป็นHeadman นั้นจัดเป็นคนไทใหญ่ที่อยู่ในย่านถนนท่าแพ ทั้งนี้เนื่องจากย่านท่าแพเป็นชุมชนใหญ่ มีคนไทใหญ่มาอาศัยอยู่มากและชาวไทใหญ่ที่นี้มีฐานะดีกว่าที่อื่นๆ นอกจากนั้นยังเป็นแหล่งที่มีกลุ่มคนไทใหญ่เข้ามาไทใหญ่เข้ามาตั้งหลักแหล่งอยู่อาศัยก่อนชุมชนอื่นๆ(คำบอกเล่าของคุณนิคมไตรพิทักษ์เจ้าของ โรงแรมช้างเผือก อายุ50 ปี 2544) ผู้ที่ได้รับคัดเลือกเป็น Headmanจะได้รับความเคารพนับถือจากคนไทใหญ่มากในวันสงกรานต์ ทุกๆ ปี ชาวไทใหญ่จะเดินทางไปรดนํ้าดำหัว Headman ที่ท่าแพ ต่อมาเมื่อมีการจัดการปกครองท้องที่ มีตำแหน่งนาย อำเภอ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน เข้ามาแทนที่ ดังนั้นภายหลังจากที่ จองชุนนะ Headman คนสุดท้ายถึงแก่กรรมลงเมื่อประมาณ 60 กว่าปีมาแล้ว ตำแหน่งHeadman จึงได้ถูกยกเลิกไปในที่สุด (คำบอกเล่าของคุณ ยายสอิ้ง นุสุริยา . อายุ 79 ปี และคุณ ยายศรีนวล นันตารัตน์ . อายุ 73 ปี 2544)

6.2เศรษฐกิจชุมชน

บรรพบุรุษของชาวไทใหญ่ที่อาศัยอยู่ในย่านช้างเผือก - ป่าเป้าส่วนใหญ่จะประกอบอาชีพค้าขายเริ่มจากการเป็นพ่อค้าวัวต่าง ทำกิจการค้าไม้ ต่อมาจึงได้ทำหนังพอง เครื่องปั้นดินเผาทำรองเท้ากาบโปก (รองเท้าแตะที่ทำมาจากหนังควาย) การทำยาแผนโบราณตามสูตรยาของไทใหญ่และมีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่ทำนา อย่างไรก็ตามจากคำบอกเล่า ชาวไทใหญ่บ้านช้างเผือกสมัยก่อนแทบทุกครัวเรือนจะประกอบอาชีพหลายอย่าง ไม่ได้ยึดทำอาชีพหนึ่งอาชีพใดแต่เพียงอย่าง เดียว จากการสัมภาษณ์คุณนิคม ไตรพิทักษ์ ซึ่งเป็นลูกหลานชาวไทใหญ่และอยู่อาศัยในย่านช้างเผือกมานาน ได้เล่าให้ฟังว่า บรรพบุรุษในรุ่นย่าของคุณนิคมนั้นได้อพยพเข้ามาอยู่ในบ้านช้างเผือกในช่วงหลังจากที่มีการเปิดสถานกงสุลอังกฤษในเชียงใหม่แล้ว โดยคุณปู่คุณย่าของคุณ นิคมได้เดินทางมาจากเมืองเงี้ยว ซึ่งปัจจุบันอยู่ในเขตรัฐฉานของพม่า ปู่และย่าคุณนิคมได้เข้ามาเชียงใหม่เพื่อประกอบอาชีพทำการค้า เพราะเห็นว่าเชียงใหม่เป็นเมืองที่มีความอุดมสมบูรณ์ สามารถทำการค้าขายได้คล่องสะดวกกว่า นอกจากนั้นที่เมืองเงี้ยวเจ้าฟ้าเรียกเก็บค่าภาษีสูงมากมีการขูดรีดภาษีอย่างหนัก ปู่และย่าคุณนิคมจึงตัดสินใจขายทรัพย์สมบัติทั้งหมดที่มีอยู่ในเมืองเงี้ยว แล้วเดินทางเข้ามาเชียงใหม่โดยเข้ามาในลักษณะ เป็นคนในบังคับอังกฤษและมีหนังสือเดินทางเข้ามาด้วย ในระยะแรกได้เริ่มต้นทำการค้าที่ดอยสะเก็ดก่อน จากนั้นจึงย้ายเข้ามาอยู่ที่บ้านช้างเผือก (คำบอกเล่าของคุณ นิคม ไตรพิทักษ์ 2544) สำหรับอาชีพดั้งเดิมของบรรพบุรุษในรุ่นปู่ย่าซึ่งเป็นบรรพบุรุษรุ่นแรก นอกจากจะเป็นพ่อค้าวัวต่าง ทำกิจการป่าไม้ แล้วยังทำหนังพองขาย (คำบอกเล่าของคุณนิคม ไตรพิทักษ์ 2544) ซึ่งคำบอกเล่าดังกล่าวสอดคล้องกับครอบครัวนุสุริยา ที่เล่าว่าบรรพบุรุษคือปู่และย่าเดินทางมาจากเมืองเงี้ยวเข้ามาอยู่บ้านช้างเผือกเพื่อเข้ามาทำการค้าบรรพบุรุษของครอบครัวนุสุริยา นอกจากจะมีที่นาจ้างคนอื่นทำแล้วยังทำหนังพองและปั้นหม้อขายที่บ้านช้างเผือก ขณะเดียวกันพ่อของลุงอิ่นคำ ก็เป็นพ่อค้าวัวต่าง ด้วย(คำบอกเล่าของป่ายง นุสุริยา และลุงอิ่นคำ นุสุริยา2544)ต่อมาเมื่อการคมนาคมขนส่งเจริญมากขึ้น มีการสร้างทางรถไฟสายเหนือเชื่อมระหว่างกรุงเทพ - ลำปางและลำปาง เชียงใหม่ เมื่อเส้นทางรถไฟสายกรุงเทพ- เชียงใหม่ สร้างเสร็จในปี พ.ศ.2464 ทำให้การค้าวัวต่างระหว่างเชียงใหม่กับมะละแหม่งลดความสำคัญลงอย่างมาก แต่การค้าวัวต่างระหว่างอำเภอก็ยังคงมีความสำคัญอยู่ ตราบจนเมื่อประมาณ ปี พ.ศ. 2498 - 2503 ได้มีการก่อสร้างถนนทางหลวงเชื่อมระหว่างจังหวัดกับอำเภอต่างๆ เมื่อแล้วเสร็จ เริ่มมีการใช้รถยนต์ รถบรรทุกในการขนส่งสินค้ามากขึ้น ทำให้การค้าวัวต่างหมดความสำคัญลงในที่สุด ในกรณีพ่อลุงอิ่นคำเอง ได้เลิกการค้าวัวต่างในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 และได้หันกลับมายึดอาชีพทำหนังพองขายอย่างที่ปู่ของลุงอิ่นคำและคนอื่นๆในชุชนได้เคยทำมา (คำบอกเล่าของลุงอิ่นคำ นุสุริยา 2544)

6.3 การทำหนังพองขาย

หนังพองเป็นอาหารประเภทหนึ่งของชาวไทใหญ่ ทำมาจากหนังควายแห้งแล้วนำมาทอด ในอดีตชุมชนไทใหญ่ย่านช้างเผือก-ป่าเป้าที่อาศัยตามแนวถนนช้างเผือกเกือกแทบทุกบ้านจะยึอาชีพการทำหนังพองขาย ซึ่งส่วนมาจะทำกันในช่วงฤดูแล้ง เนื่องจากถ้าทำในหน้าฝนหนังพองจะมีความชื้นสูงเสียหายได้ง่าย สำหรับหนังควายที่ใช้ในการทำหนังพองจะรับซื้อมาจากที่อื่นแตกต่างกันออกไปตามความสะดวกของแต่ละบ้าน เช่นที่บ้านลุงอิ่นคำ เมื่อต้องการชื้อหนังควายแห้จะแจ้งข่าวบอกไปตามอำเภอรอบนอก ต่อจากนั้นก็จะมีพ่อค้านำหนังมาส่งจนถึงที่บ้าน(คำบอกเล่าของลุงอิ่นคำ นุสุริยา 2544) หรืออย่างในกรณีบ้านของคุณนิคมเอง จะไปติดต่อ ซื้อขายกับพ่อค้าคนจีนที่อยู่แถวสถานีรถไฟครั้งหนึ่งซื้อประมาณ 10-20 พับขึ้นไป ซึ่งพ่อค้าคนจีนก็จะนำหนังควายแห้งมาส่งให้จนถึงที่บ้านเช่นเดียวกัน ส่วนฟืนที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงในการทอดหนังพอง ส่วนใหญ่ชาวบ้านในชุมชนป่าเป้า - ช้างเผือกจะรับชื้อมาจากคนเมืองคนที่อยู่แถววัดอุโมงค์ โดยจะบรรทุกขนใส่เกวียนมาส่งถึงบ้าน (คำบอกเล่าของคุณนิคมไตรพิทักษ์ 2544 และป้ายง นุสุริยา 2544) การขายหนังพองจะมีการขายใน 2 ลักษณะ คือแบบที่ทอดแล้วกับที่ยังไม่ทอด ซึ่งก็จะมีลูกค้าประจำมารับซื้อไปขายต่ออีกทอดหนึ่ง หนังพองทอดแล้วจะนำไปใส่บรรจุไว้ใน“บู้ง”ภาชนะ สาน ซึ่งทำจากไม้ไผ่ แล้วทาด้วยขี้วัว หรือมิฉะนั้นก็นำไปไว้ในภาชนะมีรูปทรงคล้ายกระทะขนาดใหญ่ที่ทำมาจากปี๊บนํ้ามัน ต่อเมื่อมีคนมาซื้อก็จะร้อยหนังพองเป็นพวงด้วย” ตามจำนวนที่ลูกค้าต้องการ ลูกค้าที่มาซื้อหนังพองมีทั้งคนเมืองจากบ้านกู่เต้าและจากที่อื่น โดยจะเป็นพ่อค้าคนกลางนำหนังพองไปขายต่ออีกทอดหนึ่ง (คำบอกเล่าของป้ายง นุสุริยา 2544) ประมาณหลังปี พ.ศ. 2500 เป็นต้นมา กิจการทำหนังพองบ้านช้างเผือก-ป่าเป้า ได้รับผลกระทบจากการที่คนภายนอกชุมชนจากที่อื่นได้เข้ามาอาศัยอยู่ในชุมชนมากขึ้น ทำให้การทำหนังพอง ซึ่งมีกรรมวิธีที่ต้องใช้ความร้อนจากฟืนเป็นเชื้อเพลิง เวลาทำมีควันไฟมาก ดังนั้นจึงได้รับการร้องเรียนไปยังเทศบาลนครเชียงใหม่ด้วยเกรงว่าจะทำให้เกิดอัคคีภัยขึ้น เทศบาลนครเชียงใหม่จึงขอร้องให้เลิกทำ หรือให้ย้ายไปทำที่อื่น ทำให้ชาวบ้านชุมชนบ้านช้างเผือก-ป่าเป้าหลายครอบครัวต้องเลิกกิจการไป ซึ่งครอบครัวนุสุริยาก็เป็นหนึ่งในจำนวนนี้ และบางส่วนได้ขายที่ดินและย้ายออกไปอยู่นอกเมืองแถวแม่เหี่ยะ ป่าแงะ ในกรณีของครอบครัวคุณนิคมเอง ได้ย้ายกิจการไปทำอยู่ที่อำเภอแม่ริม เป็นต้น (คำบอกเล่าของคุณ นิคม ไตรพิทักษ์ 2544 และป้ายง นุสุริยา 2544)

6.4 การปั้นหม้อ

ชุมชนไทใหญ่บ้านช้างเผือก-ป่าเป้าบางครอบครัวได้มีอาชีพปั้นหม้อที่ทำมาจากดินเผาขายด้วยเล่ากันว่าผู้ที่นำเทคนิควิธีการปั้นหม้อเข้ามาเผยแพร่ในชุมชนไทใหญ่ป่าเป้า บ้านช้างเผือกเป็นคนแรกคือลุงจองคำยี่การทำหม้อของชาวไทใหญ่จะใช้ดินที่อยู่ภายในบ้านของตัวเองวิธีการทำเริ่มจาการขุดหน้าดินเป็นหลุมลึกลงไป แล้วจึงเอาดินเหนียวที่อยู่ด้านล่างนำขึ้นมาตากแดดให้แห้งสนิทดี จากนั้นจึงนำดินไปทุบแตกให้ละเอียดแล้วนำไปร่อนต่อจากนั้นจึงนำส่วนที่ร่อนแล้วไปผสม กับนํ้านวดปั้นให้เป็นก้อนและนำไปขึ้นรูปเป็นทรงภาชนะต่างๆ ตามต้องการเสร็จแล้วจึงนำ ไปเผาไฟ ผลผลิตหม้อดินที่ได้ ส่วนใหญ่จะนำไปขายที่ห้องแถวไม้ย่านถนนราชวงศ์ ปัจจุบันอาชีพปั้นหม้อ ในชุมชนไทใหญ่ได้สูญหายไปหมดแล้ว โดยเลิกทำเมื่อประมาณ 30 กว่าปีมาแล้ว เนื่องจากมีภาชนะอื่นที่ผลิตจากโรงงาน เช่น หม้ออลูมิเนียมเข้ามาแทนที่และขาดการสืบทอดต่อจากคนรุ่นหลัง

6.5 การทำรองเท้ากาบโป

รองเท้ากาบโปกเป็นรองเท้าแตะที่ทำมาจากหนังควายส่วนใหญ่รองเท้าชนิดนี้จะทำขึ้นเพื่อถวายพระภิกษุในสมัยก่อนรองเท้ากาบโปกจะทำกันเฉพาะที่ชุมชนไทใหญ่บ้านช้างเผือก-ป่าเป้านั้นโดยนำไม้ไผ่ ไม้ซาง มาชุบนํ้าแล้วนำไปตัดเป็นพื้นรองเท้าจากนั้นจึงนำหนังควายมาหุ้มทั้งด้านปลาย และด้านล่าง แล้วใช้หนังเย็บติดกัน

6.6 การทำนา

ชุมชนชาวไทใหญ่บ้านช้างเผือก-ป่าเป้ามีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่ทำนาซึ่งการสัมภาษณ์ป้ายงนุสุริยาได้เล่าว่าที่บ้านเป็นชาวไทใหญ่ครอบครัวเดียวกันเท่านั้นที่ทำนาโดยมีที่นาอยู่บริเวณด้านหลังโรงเรียนโกวิทธำรงค์ในปัจจุบันซึ่งการทำนาก็ไม่ได้ทำเองแต่จะจ้างคนเมืองแถววัดกู่เต้ามาทำให้ โดยให้ค่าแรงคนละ 4–5สตางค์แดง ต่อวัน ประมาณ ปี พ.ศ. 2491 ที่บ้านป้าโหย่ง นุสุริยายังมีการทำนาปลูกข้าว เลี้ยงวัว และทำหนังพองอยู่ตราบจนกระทั่งประมาณปี 2500 เศษๆ จึงได้มีการขายที่นาไป (คำบอกเล่าของป่ายง นุสุริยา 2544)

6.3การเปลี่ยนแปลงในชุมชน

การเปลี่ยนแปลงที่ส่งผลกระทบต่อวิถี ชีวิตของคนไทใหญ่ในชุมชนบ้านช้างเผือก ป่าเป้า ได้เริ่มเห็นอย่างชัดเจนในทศวรรษเป็นต้นมา นับจากที่ภาคราชการได้ดำเนินนโยบายตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติฉบับที่ 1 มีการก่อสร้างถนนทางหลวงเชื่อมระหว่างเมือง กับอำเภอ รอบนอกในกรณีของบ้านช้างเผือกป่าเป้าทางราชการได้เข้ามาปรับปรุงขยายถนนโชตนาเดิม เพื่อเป็นทางผ่านไปสู่อำเภอรอบนอก เช่น แม่ริม แม่แตง และอื่นๆ การพัฒนา โครงสร้างพื้นฐานดังกล่าวของภาคราชการ ได้ส่งผลทำให้ชาวบ้านชุมชนบ้านช้างเผือกที่มีที่ดินอยู่ติดกับถนนต้องสละที่ดินของตนเองให้แก่ทางราชการเพื่อก่อสร้างขยายถนนพร้อมๆ กับการสูญเสียคูนํ้าและต้นฉำฉาที่มีอยู่เดิมตลอดตามแนวสองข้างทางของถนนเพื่อแลกกับการได้รับถนนลาดยาง เส้นทางคมนาคมที่สะดวกสบาย พร้อมกับการเติบโตของเมืองเชียงใหม่ในภาคบริการและการท่องเที่ยวได้ทำให้พื้นที่ชุมชนย่านช้างเผือก มีความสำคัญทางการค้าและเศรษฐกิจเพิ่มมากขึ้น นับจากปี พ.ศ.2500 เป็นต้นมา มีคนจากภายนอก ชุมชนอพยพเข้ามาอยู่อาศัยใน บ้านช้างเผือก และชุมชนวัดป่าเป้ามากขึ้น

พร้อมกันนั้นได้เกิดการเปลี่ยนแปลงการถือครองที่ดินครั้งใหญ่ในช่วงระยะเวลาเดียวกัน เริ่มจากในกรณีของวัดป่าเป้า ในสมัยที่พระอูชะหยั่นต๊ะ ดำรงดำแหน่ง เป็นเจ้าอาวาส (พ.ศ. 2482-2526 ) ได้นำที่ธรณีสงฆ์ของวัดด้านหลังซึ่งเดิมมีสภาพรกร้างว่างเปล่าให้ชาวไทใหญ่อยู่อาศัยโดยในระยะ แรกปลูกสร้างด้วยไม้ไผ่และ มีเพียง 5 หลังคาเรือนเท่านั้นแต่ต่อมาภายหลังได้มีประชาชนจากที่อื่นๆ ที่ถูกขับไล่จากที่อยู่อาศัยเดิมได้เข้ามาขอวัดอยู่อาศัยทางวัดได้คิดค่าเช่าในอัตราปีละ50บาท ส่วนพื้นที่ด้านหน้าวัดที่ติดกับถนนมณีนพรัตน์ซึ่งเดิมที่บางส่วนเป็นหนองน้ำต่อมาได้มีการถมดินปลูกเป็นตึกแถวให้คนจีนเช่าอยู่อาศัยการเช่าที่ธรณีสงฆ์ดังกล่าวจะหมดอายุสัญญาเช่าในปีพ.ศ.2549 (ประวัติวัดป่าเป้า. เอกสารอัดสำเนาและคำบอกเล่าของพระอธิการอินตา อินฺทวิโรเจ้าอาวาส วัดป่าเป้า2544)

การที่ทางวัดป่าเป้า เปิดโอกาสให้คนภาย นอกชุมชนที่ไม่ใช่ไทใหญ่เข้ามาอยู่อาศัยในที่ดินธรณีสงฆ์ของวัดได้ทำให้พื้นที่ของไทใหญ่ในชุมชนลดเหลือน้อยลงขณะเดียว กันก็เกิดการช่วงชิงพื้นที่กันระหว่างคนนอกชุมชน ทั้งคนจีนและคนเมืองกับคนไทใหญ่ที่อยู่มาก่อนดังเช่นคนเมืองเมื่อเข้ามาอยู่ในที่ธรณีสงฆ์หลังวัดก็เปิด ร้านค้าแข่งกับชาวไทใหญ่ในหมู่บ้าน จนปัจจุบันนี้มีร้านค้าคนเมืองอยู่ถึง 3 ร้านขณะที่มีร้านค้าที่มีเจ้าของเป็นชาวไทใหญ่ในเพียงแค่ 1 ร้าน ในกรณีนี้ยังไม่นับรวมถึงร้านของคนจีนที่อยู่ด้านหน้าวัดติดถนนมณีนพรัตน์ ยิ่งกว่านั้นความสัมพันธ์ในชุมชนก็ลดน้อยลงด้วยดังจะเห็นได้ว่าชาวจีนที่อยู่ด้านหน้าวัดกับไทใหญ่ที่อยู่หลังวัดแทบจะไม่รู้จักกันเลย ในขณะเดียวกันในกลุ่มชาวไทใหญ่ในพื้นที่เองก็เกิดปัญหาขึ้นภายในชุมชน เนื่องจากการผลิตที่เคยทำอยู่เดิม เช่นการทำนา ทำหนังพอง ปั้นหม้อ ไม่สอดคล้องและไม่สามารถตอบสนองต่อวิถีชีวิตสมัย ปัจจุบันชาวไทใหญ่หลายครอบครัวจำเป็นต้องเลิกการประกอบอาชีพดั้งเดิมที่ทำมาแต่ครั้งบรรพบุรุษไป เริ่มจากการค้าวัวต่างได้ลดความสำคัญลงนับตั้งแต่ สงครามโลก

ครั้งที่สองเป็นต้นมาและยกเลิกไปในที่สุดหลังจากที่การขนส่งทางรถยนต์ได้เข้ามาแทนที่ ขณะที่การไถนาและการปั้นหม้อได้เริ่มสูญหายไปจากชุมชนในช่วงประมาณปี พ.ศ. 2510-2511 เช่นเดียวกับการทำหนังพอง หลายครอบครัวต้องเลิกกิจการไป พร้อมกับมีการขายที่ดินอพยพจากชุมชนไปอยู่ที่อื่นเช่น แม่เหี่ยะ ป่าแงะ เนื่องจากได้รับการร้องขอจากเทศบาลนครเชียงใหม่ด้วยเกรงว่า การใช้ฟืนเป็นเชื้อเพลิงอาจทำให้เกิดอัคคีภัยขึ้นได้ และถึงแม้ว่าครอบครัวของคุณนิคม ไตรพิทักษ์จะสืบทอดกิจการทำหนังพองต่อมาได้ แต่ก็จำต้องย้ายกิจการทำหนังพองมาอยู่ที่ อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ส่วนที่บ้านช้างเผือก คุณนิคม ไตรพิทักษ์อยู่ในครอบครัวที่มีฐานะดีและเป็นคนไทใหญ่รุ่นหลังที่มีโอกาสได้รับการศึกษาแผนใหม่ได้ตัดสินใจเปลี่ยนกิจการของครอบครัวไปสู่ภาคธุรกิจบริการโดยขอซื้อที่ดินจากคนไทใหญ่ด้วยกัน ก่อสร้างเป็นโรงแรมช้างเผือกและเปิดให้ดำเนิน การในเวลาต่อมา

นอกจากนั้นปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงการถือครองที่ดินในชุมชนไทใหญ่บ้านช้างเผือกและวัดป่าเป้าอีกประการหนึ่งก็คือ ปัญหาการขายที่ดินเพื่อแบ่งปันมรดกให้แก่ลูกหลาน จากคำบอกเล่าของคุณยายสอิ้ง นุสุริยา ชึ่งที่มีอาวุโสสูงสุดในชุมชน ได้เล่าให้ฟังว่า ชาวไทใหญ่ในชุมชนบ้านช้างเผือก-ป่าเป้าหลายครอบครัวที่มีบุตรหลานหลายคน แต่มีที่ดินแปลงเล็กจำเป็นต้องขายที่ดินเพื่อนำเงินมาแม่ปันเป็นมรดกให้แก่ลูกหลานได้อย่างลงตัว (คำบอกเล่าของคุณ ยายสอิ้ง นุสุริยา 2544)

นอกจากนั้นยังมีปัจจัยสำคัญอื่นๆอีกโดยเฉพาะระบบการศึกษาแผนใหม่ที่เริ่มดำเนินการนับตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 เป็นต้นมา โดยในปี พ .ศ. 2446 หลังเกิดกบฎเงี้ยวเมืองแพร่ทางรัฐบาลได้วางนโยบายให้มีการสอนหนังสือภาษาไทยกลางทั่วประเทศ มุ่งให้อ่านออกเขียนได้เป็นสำคัญ โดยการจักการศึกษาในระยะแรกนี้ รัฐบาลยังผ่อนผันให้มีการเรียนภาษาท้องถิ่น สรัสวดี อ๋องสกุล. ประวัติศาสตร์ล้านนา กรุงเทพ สำนักพิมพ์อมรินทร์ 2539 หน้า 410-411 )

ครั้นสมัยรัชกาลที่ 6 ในปี พ.ศ. รัฐบาลได้ออกพระราชบัญญัติการประถมศึกษาขึ้นพร้อมกับมีการบังคับให้เด็กในมณฑลพายัพที่มีอายุครบตามเกณฑ์ ต้องเข้าศึกษาในระบบโรงเรียนจนจบหลักสูตรการศึกษาภาคบังคับคือชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 ซึ่งในกรณีนี้ส่งผลให้ลูกหลานของชุมชนไทใหญ่บ้านช้างเผือก-ป่าเป้าต้องเข้าศึกษาตามหลักสูตร ภาคบังคับที่โรงเรียนวัดเชียงใหม่ (คำบอกเล่าของลุงอิ่นคำและป้ายง นุสุริยา2544) ต่อมาเมื่อระบบการศึกษาได้ขยายตัวมากขึ้นในเชียงใหม่ได้เปิดการเรียนการสอนถึงขั้นมัธยมศึกษา และอุดมศึกษาเป็นผลให้ลูกหลานชาวไทใหญ่ในรุ่นต่อๆมาได้มีโอกาสเรียนสูงขึ้นตามสภาพฐานะของครอบครัว เช่นกรณีของคุณ "นิคม ไตรพิทักษ์" นิคม ไตรพิทักษ์ ซึ่งครอบครัวมีฐานะดีได้สำเร็จการศึกษาที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เป็นต้น ระบบการศึกษาแผนใหม่ที่มีการบังคับนักเรียนให้อ่านเขียนพูดเป็นภาษาไทย พร้อมกับการปลูกฝังเอก ลักษณ์และสร้างสำนึกความเป็นพลเมืองไทย ให้เกิดขึ้นกับกลุ่มคนไทใหญ่และคนชาติพันธุ์อื่นๆ ที่อาศัยอยู่ในมณฑลพายัพได้ทำให้เยาวชนลูกหลานชาวไทใหญ่ห่างเหินกับชุมชนดั้งเดิมมากขึ้น โดยเยาวชนไทใหญ่นับจากรุ่นที่ เป็นต้นมาแม้จะฟังภาษาไทใหญ่รู้เรื่องพูดได้บ้างแต่ก็ไม่สามารถอ่านเขียนภาษาไทใหญ่ได้

ขณะเดียวกันวิถีชีวิตประจำวันที่ต้องปฏิสัมพันธ์กับคนเมืองมากขึ้น ทั้งในด้านการติดต่อค้าขายและการแต่งงานข้ามชาติพันธุ์ทั้งระหว่างคนไทใหญ่กันคนเมือง ได้ทำให้คนไทใหญ่รุ่นหลังๆซึมซับรับวัฒนธรรมของคนเมืองและคนไต เข้าไปแทนที่วิถีชีวิตแบบดั้งเดิมของชาวไทใหญ่ และขาดจิตสำนึกความเป็นไตหรือไทใหญ่ไปคนไทใหญ่รุ่นหลังที่มีฐานะดีจะนิยมตัวเองว่เป็น พร้อมกับการรับวัฒนธรรมอื่นๆ ทั้งของคนเมืองและคนไทยภาคกลางมาเป็นของตนนอกจากนั้นระบบการศึกษาแผนใหม่ผลิตคนเพื่อตอบสนองการเติบโตทางเศรษฐกิจใน ภาคอุตสา หกรรมและภาคธุรกิจบริการ ทำให้เยาวชนรุ่นใหม่มีความคิดเป็นปัจเจกชนมาขึ้น ดังนั้นเมื่อสำเร็จการศึกษาจบออกมาก็ไม่คิดจะสืบทอดกิจการของครอบครัวอีกต่อไป โดยเห็นว่าการรับราชการหรือการประกอบอาชีพอื่น เช่นเป็นพนักงานบริษัททำงานธนาคาร เป็นงานที่มีเกียรติมากกว่า ทำให้ในชุมชนไทใหญ่บ้านช้างเผือก วัดป่าเป้า มีการย้ายออกไปรับราชการทำมาหากินอยู่ที่อื่นกัน ขณะที่คนไทใหญ่รุ่นเก่าๆก็ ทยอยล้มหายตายไป ส่งผลให้คนไทใหญ่ในชุมชนบ้านช้างเผือก และวัดป่าเป้าลดจำนวนลงอย่างมาก เหลือเพียงไม่กี่ครอบครัวเท่านั้น

จากข้อมูลคำบอกเล่าของ ป้าโหย่ง นุสุริยา นับแต่ปี พ.ศ. 2500 เป็นต้นมา คนภาคนอกชุมชนได้ทยอยเข้ามาอยู่ อาศัยปะปนกับชาวไทใหญ่เพื่อประกอบธุรกิจด้านการค้าและบริการมากขึ้น สวนทางกับคนในชุมชนไทใหญ่ที่มีการขายที่ดินอพยพออกจากชุมชนไปอยู่ที่อื่น(คำบอกเล่าของป้าโหย่ง นุสุริยา 2544) ดังนั้นสภาพชุมชนไทใหญ่บ้านช้างเผือก ในปัจจุบันจึงเหลือคนไทใหญ่เพียง 2 ครอบครัวเท่านั้นที่ยังปักหลัก อาศัยอยู่ที่เดิม คือ ครอบครัวของคุณนิคม ไตรพิทักษ์ ซึ่งประกอบกิจการเป็นเจ้าของ โรงแรมช้างเผือก และอีกครอบครัวหนึ่งคือ ครอบครัวของตระกูลนุสุริยา ซึ่งมีบ้านอยู่ติดกับโรงแรมช้างเผือกโดยสร้างบ้าน 4 หลังอยู่ภายในบริเวณเดียวกันเป็นของที่คนพี่น้องที่อาศัยอยู่ร่วมกันมา

จากสภาพความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวที่เกิดขึ้น ทำให้ปัจจุบันชุมชนไทใหญ่บ้านช้างเผือกวัดป่าเป้า ถูกกลืนเป็นคนเมืองมากขึ้น สภาพในชุมชนช้างเผือกและป่าเป้าแทบจะไม่หลงเหลือวิถีชีวิตแบบชาวไทใหญ่อยู่เลย สภาพบ้านเรือนตลอดสองฟากถนนโชตนา ตั้งแต่ประตูช้างเผือกเรื่อยไปจนถึงบริเวณอนุสาวรีย์ช้างเผือกปัจจุบันเรียงรายไปด้วยตึกแถวและอาคารพาณิชย์ชึ่งเป็นของคภาย นอกชุมชนที่อพยพเข้ามาอยู่ใหม่ทั้งสิ้นชาวไทใหญ่ที่อยู่อาศัยในชุมชนสืบต่อมาจากบรรพบุรุษคง เหลือเพียงครอบครัวของคุณนิคม ไตรพิทักษ์และครอบครัวของสี่พี่น้องในสกุลนุสุริยาเท่านั้นส่วนคนไทใหญ่ที่เข้ามาอาศัยอยู่บริเวณรอบๆ วัดป่าเป้าในปัจจุบันนี้เป็นกลุ่มคนไทใหญ่จากที่อื่นที่เข้ามาในระยะหลังๆนี้ ซึ่งคนกลุ่มนี้มีพื้นแพที่อื่นเช่นเชียงดาว เวียงแหง เมืองฝางแม่อาย ป่าแป๋ เมืองปาย แม่ฮ่องสอน ขุนยวม แม่สะเรียง แม่ลาน้อย เชียงราย แม่สายและอีกที่อื่นๆหลายที่ ใน ประเทศไทย โดยกลุ่มนี้จะมีสำนึกความเป็นไตสูง สามารถพูดอ่านเขียนภาษาไตได้

จากสภาพการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวและด้วยจำนวนคนไทใหญ่รุ่นก่อนที่ลดลง ได้ส่งผลกระทบทำให้ความสัมพันธ์ที่เคยมีกับวัดป่าเป้า ซึ่งในอดีตเคยเป็นวัดศูนย์กลางของชุมชนชาวไทใหญ่ต้องเปลี่ยน แปลงไปด้วย จากที่เคยจัดงานบุญตามประเพณีของชาวไทใหญ่ เช่น ประเพณีการรถวายทานต้นเกี๊ยะหลวงในช่วงเดือนยี่ ซึ่งเคยเป็นงานประเพณีที่ยิ่งใหญ่ของชุมชนวัดป่าเป้า ปัจจุบันได้มีการพื้นฟู ประเพณีดั้งเดิม เช่น ประเพณีปอยส่างลอง (บวชลูกแก้ว) ปอยพาราเข่งข่างปุ๊ดปอยเตียน เดือนออกพรรษา ปอยปีใหม่ ไท ดั้งเดิม เข้ามา เดือน 3 อีกด้วย และปีใหม่สงกรานต์ อีกด้วย

อ่านต่อ...ตอน 2 : สมบัติสาธารณะของชุมชน

กลับสู่หน้าหลัก...


เว็บไซท์นี่เป็นทรัพย์สมบัติของ วัดป่าเป้า

Copyright © 2015 Wat Pa Pao. All Rights Reserved.

Contact us :webmaster@watpapao.org

Phone: (053-418-046)